Trzyletni termin przedawnienia roszczenia pożyczkowego – kiedy upływ czasu zamienia wymagalne zobowiązanie w zarzut procesowy

Roszczenie z umowy pożyczki konsumenckiej przedawnia się z upływem 3 lat. Pożyczkodawca działa w ramach działalności gospodarczej, a art. 118 k.c. przewiduje dla takich roszczeń właśnie ten skrócony termin. Konsument, który nie reguluje zobowiązania, nie staje się po 3 latach automatycznie wolny od długu – ale zyskuje zarzut procesowy, który przy odpowiednim użyciu może sprawić, że sąd oddali powództwo w całości. Różnica między „dług przedawniony” a „dług umorzony” jest fundamentalna i niemal zawsze źle rozumiana przez osoby, które nagle – po wielu latach ciszy – otrzymują nakaz zapłaty z odsetkami za cały okres.

Bieg przedawnienia – od kiedy liczyć i co go przerywa

Termin zaczyna biec od dnia wymagalności roszczenia. Przy chwilówce jednorazowej – od dnia, w którym spłata powinna nastąpić zgodnie z umową. Przy pożyczce ratalnej sytuacja jest bardziej złożona: każda rata ma własny, oddzielny termin przedawnienia, biegnący od dnia jej wymagalności. Oznacza to, że przy pożyczce na 24 miesiące z zaległościami od trzeciej raty, najwcześniej wymagalne raty mogą być już przedawnione w momencie, gdy wierzyciel składa pozew o całość zadłużenia. Wierzyciel może dochodzić kwot nieprzedawnionych, ale nie może odzyskać tych, których termin upłynął – o ile konsument podniesie ten zarzut lub sąd uwzględni go z urzędu.

Bieg przedawnienia przerywa się zgodnie z art. 123 k.c. przez trzy zdarzenia: złożenie pozwu lub innej czynności przed sądem albo organem powołanym do egzekwowania roszczeń, uznanie roszczenia przez dłużnika, oraz wszczęcie mediacji. Po każdej przerwie termin biegnie od nowa – to jest pełny, nowy trzyletni okres. „Uznanie roszczenia” to pojęcie szersze niż formalne pismo. Obejmuje każde zachowanie dłużnika, które nie budzi wątpliwości co do tego, że dłużnik wie o długu i go potwierdza: prośba o rozłożenie na raty, deklaracja spłaty „jak tylko dostanę wypłatę”, a nawet częściowa wpłata o charakterze symbolicznym – wszystko to może zostać zakwalifikowane jako uznanie i uruchomić bieg terminu od nowa. Rozmowa telefoniczna nagrana przez windykatora, w której dłużnik deklaruje chęć spłaty, to klasyczny przykład uznania poza pismem.

Wszczęcie mediacji również przerywa bieg – i tutaj pojawia się napięcie, które warto rozumieć zanim się na mediację zdecyduje. W Faraon24 opisywałem wcześniej mechanizm mediacji z wierzycielem jako tańszą i szybszą alternatywę wobec postępowania sądowego – i to podtrzymuje, ale mediacja podjęta na krótko przed upływem przedawnienia może tego przedawnienia pozbawić. Oba aspekty według mnie należy kalkulować łącznie.

Cesja wierzytelności i nakaz zapłaty – dwa zdarzenia zmieniające rachunek

Sprzedaż długu firmie windykacyjnej – cesja wierzytelności – nie resetuje biegu przedawnienia. Nowy wierzyciel wchodzi w prawa poprzedniego z dokładnie takim samym stanem przedawnienia: jeśli poprzedni pożyczkodawca zwlekał z pozwem przez 2 lata i 10 miesięcy, nabywca długu ma przed sobą tylko 2 miesiące zanim termin upłynie. Firmy skupujące portfele wierzytelności wiedzą o tym doskonale – dlatego po przejęciu pakietu natychmiast skanują go pod kątem terminów i kierują pozwy najpilniejsze najpierw. Dłużnik, który przez 2,5 roku nie słyszał nic ani od pierwotnego pożyczkodawcy ani od windykatora, może nagle otrzymać nakaz zapłaty, bo dług właśnie zmienił właściciela. Mechanizm odkupienia własnego długu przez giełdę wierzytelności Michał Straus wskazał jako lukę prawną, o której wierzyciele nie mówią głośno a jest odwrotną stroną tego samego mechanizmu.

Uzyskanie nakazu zapłaty lub wyroku zmienia termin przedawnienia z 3 na 6 lat, zgodnie z art. 125 §1 k.c. Od momentu uprawomocnienia się orzeczenia termin biegnie od nowa, ale jest dwukrotnie dłuższy. Właśnie dlatego wierzyciele składają pozwy często na bardzo krótko przed upływem 3 lat od wymagalności – nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym sąd może wydać w ciągu kilku dni, samo złożenie pozwu przerywa bieg, a uzyskanie tytułu wykonawczego wydłuża horyzont egzekucji do 6 lat. Dłużnik, który przez 2 lata i 11 miesięcy nie miał żadnego kontaktu z wierzycielem, może nagle odebrać nakaz zapłaty z kwotą powiększoną o odsetki ustawowe za opóźnienie za cały okres – i będzie miał 14 dni na wniesienie sprzeciwu, bo tyle wynosi ustawowy termin.

Jak zarzut przedawnienia działa przed sądem i kiedy sąd bada go z urzędu

Od 9 lipca 2018 roku, po nowelizacji kodeksu cywilnego, sąd uwzględnia przedawnienie z urzędu wtedy, gdy dłużnikiem jest konsument i gdy sąd uzna, że zasądzenie przedawnionego roszczenia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 117¹ k.c.). W praktyce oznacza to, że konsument niereprezentowany przez prawnika, który nie wie o przedawnieniu i nie odpowiada na nakaz zapłaty, nie jest całkowicie pozbawiony ochrony – sąd może zbadać kwestię z urzędu. Nie zawsze to jednak robi, a w postępowaniu nakazowym bez wyznaczenia rozprawy szansa na taką interwencję jest znacznie mniejsza.

Jeśli konsument odbierze nakaz zapłaty i złoży sprzeciw w terminie 14 dni – zarzut przedawnienia podnosi się w treści sprzeciwu. To wystarczy jako instrument procesowy: ciężar wykazania, że termin nie upłynął lub że był przerywany, przechodzi na wierzyciela. Sprzeciw nie wymaga prawnika, wymaga precyzji dat: data zawarcia umowy, data wymagalności poszczególnych rat lub całej kwoty, data ewentualnych czynności które mogły przerwać bieg – pism, wpłat, kontaktów z windykacją. Pismo reklamacyjne złożone do Rzecznika Finansowego nie przerywa biegu przedawnienia – to często mylone z postępowaniem sądowym czy mediacyjnym.

Wyjazd za granicę nie zawiesza ani nie przerywa biegu przedawnienia – termin biegnie niezależnie od miejsca pobytu dłużnika, a wierzyciel może dochodzić roszczeń w trybie rozporządzenia Bruksela I bis, jeśli dłużnik przebywa w państwie UE. Straus też opisał co dzieje się z zobowiązaniem, gdy dłużnik wyjeżdża za granicę i kiedy wierzyciel sięga dalej niż granica. Firmy z rankingu weryfikowanego przez Faraon24 działają w ramach polskiego prawa konsumenckiego – co oznacza, że do roszczeń z ich umów stosuje się dokładnie te same terminy z k.c.

Trzyletni termin przedawnienia to nie amnestia – to instrument procesowy, który działa tylko wtedy, gdy się nim posłużyć. I wyłącznie do momentu, w którym wierzyciel zdąży złożyć pozew.