Hasło „bez zaświadczeń o zarobkach” nie oznacza że nikt nie sprawdza Twoich dochodów. Oznacza że sprawdza je algorytm – w ciągu kilku sekund, z dokładnością niedostępną żadnemu analitykowi czytającemu papierowy PIT. Różnica między pożyczką „z zaświadczeniem” a „bez” polega dziś wyłącznie na tym, skąd instytucja finansowa pozyskuje dane o Twoich wpływach: z dokumentu wystawionego przez pracodawcę czy z historii transakcji na Twoim rachunku bankowym. Dochód jest weryfikowany zawsze – zmienił się tylko nośnik.
Jakie zaświadczenia zastępuje technologia i jakie zostają
Tradycyjna ścieżka dokumentacyjna w banku obejmowała kilka rodzajów potwierdzenia dochodu. Zaświadczenie od pracodawcy – druk z pieczątką firmy, podpisem księgowej, kwotą wynagrodzenia brutto i netto, formą zatrudnienia i datą jej rozpoczęcia. Wyciąg bankowy za ostatnie 3 lub 6 miesięcy – papierowy lub elektroniczny, z potwierdzonym saldem. Deklaracja PIT za poprzedni rok podatkowy – dla osób prowadzących działalność lub o nieregularnych dochodach. Umowa o pracę lub kontrakt – jako potwierdzenie ciągłości zatrudnienia. Każdy z tych dokumentów można sfałszować lub przedstawić selektywnie. Algorytm analizujący historię rachunku w czasie rzeczywistym widzi wszystko: regularne wpływy, ich źródło i rytmiczność, a także wychodzące zobowiązania których żadne zaświadczenie nie ujawnia.
W sektorze pozabankowym eliminacja papierowych dokumentów postępuje od kilku lat. Firmy pożyczkowe jako pierwsze wdrożyły weryfikację dochodów przez open banking – dziś standardem jest to co w bankowości wciąż bywa wyjątkiem. Natomiast w bankach klasyczna dokumentacja papierowa utrzymuje się przy wyższych kwotach i dłuższych tenorach – kredyt gotówkowy na 100 000 zł z rozkładem na 84 raty będzie wymagał formalnej weryfikacji zatrudnienia, nawet jeśli algorytm widzi regularne wpływy od tego samego pracodawcy od 5 lat.
Faraon24 przy tworzeniu zestawienia pożyczek bez zaświadczeń o dochodach weryfikuje rzeczywiste wymagania dokumentacyjne każdej pozycji – bo granica między „bez zaświadczeń” w reklamie a wymaganiami faktycznymi bywa płynna.
Technologia weryfikacji dochodu online – trzy warstwy
Warstwa pierwsza: identyfikacja tożsamości. Zanim instytucja oceni Twój dochód, musi wiedzieć kto składa wniosek. Tu działa KYC – procedura Know Your Customer, element szerszych wymogów AML wynikających z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.
„KYC (Know Your Customer) to wymagany proces identyfikacji i weryfikacji tożsamości klientów. KYC jest częścią szerszego systemu AML – jest to narzędzie, które instytucje finansowe stosują, aby spełniać wymagania AML i zapewniać zgodność z przepisami.”
W praktyce KYC dla pożyczki online to przelew weryfikacyjny (symboliczna kwota, zazwyczaj 1 zł lub 1 grosz, potwierdzająca zgodność danych właściciela rachunku z danymi we wniosku), fotoweryfikacja (zdjęcie dowodu osobistego + selfie analizowane przez algorytm biometryczny), wideoweryfikacja (krótka rozmowa z konsultantem lub automatycznym systemem) albo logowanie przez Kontomatik lub Instantor – licencjonowanych dostawców usług dostępu do informacji o rachunku (AISP) działających na podstawie dyrektywy PSD2.
Warstwa druga: weryfikacja dochodu przez open banking. Kontomatik i Instantor (należący do szwedzkiej grupy Tink/Visa) działają jako certyfikowane podmioty AISP – logują się do Twojego banku wyłącznie za Twoją wyraźną zgodą, pobierają historię transakcji za określony okres i przekazują instytucji pożyczkowej ustrukturyzowany raport: suma wpływów miesięcznie, regularność, źródło (wynagrodzenie, ZUS, wynajem, inne), saldo minimalne i średnie, stałe zobowiązania wychodzące. Cały proces trwa kilkanaście sekund. Dane nie są przechowywane po zakończeniu weryfikacji – pożyczkodawca dostaje raport, nie stały dostęp do Twojego konta.
To jest powód dla którego „bez zaświadczeń” jest możliwe przy niskich kwotach i krótkich tenorach: instytucja ma więcej danych niż z papierowego PIT, dostarczone szybciej i trudniejsze do zmanipulowania.
Warstwa trzecia: scoring dochodowy w kontekście rynkowym. Algorytm nie ocenia Twojego dochodu w próżni – zestawia go z medianą dla Twojej grupy zawodowej, lokalizacji i formy zatrudnienia. Dane GUS o przeciętnych wynagrodzeniach stanowią punkt odniesienia, który pozwala ocenić wiarygodność oświadczenia: deklaracja 3 000 zł netto dla lekarza specjalisty w Warszawie albo 12 000 zł netto dla kasjerki to sygnały odstające od wzorca, które model scoringowy wychwytuje jako czynnik ryzyka.
Tryb online a tryb offline – gdzie znika różnica
Przy wniosku online całość procesu jest zautomatyzowana: formularz, weryfikacja KYC przez przelew lub Kontomatik, scoring dochodowy przez open banking, decyzja algorytmu, podpisanie umowy przez kliknięcie lub kod SMS. Przy kwocie do kilku tysięcy złotych i profilu bez negatywnych wpisów cały cykl zamyka się w kilkunastu minutach bez udziału człowieka po stronie pożyczkodawcy.
Przy wniosku offline – placówka banku lub oddziału firmy pożyczkowej – nadal obowiązują wymogi dokumentacyjne, ale zakres zależy od kwoty i instytucji. Część banków honoruje wyciąg z konta pobierany przez aplikację mobilną jako substytut papierowego zaświadczenia. Ważna różnica procesowa: doradca w placówce ma możliwość oceny kontekstowej której algorytm nie ma – może zadać pytanie uzupełniające, przyjąć wyjaśnienie dotyczące nieregularności wpływów, wziąć pod uwagę okoliczności których scoring behawioralny nie widzi. To kto i na jakiej podstawie podejmuje decyzję różni instytucje między sobą bardziej niż ich oferty cenowe.
Osobna kategoria to samozatrudnieni i kontrakty B2B – gdzie algorytm online często dyskontuje dochód mimo że jest wyższy niż u pracowników na etacie, bo model był trenowany na danych z klasycznych stosunków pracy. Tu tryb offline z możliwością złożenia wyciągu bankowego za 12 miesięcy i kontraktu z kontrahentem daje realnie wyższą szansę niż najlepiej przygotowany wniosek elektroniczny. Szczegółowo opisuje ten mechanizm artykuł o tym, jak skoring interpretuje dochód z działalności i dlaczego kontrakt B2B bywa gorszy niż etat na papierze.
Podsumowanie dla praktyka: „bez zaświadczeń” skraca procedurę i eliminuje papier, nie eliminuje weryfikacji. Instytucja zawsze ocenia zdolność do spłaty – różni się tylko instrument weryfikacji i prędkość decyzji. Znajomość tych mechanizmów pozwala wybrać ścieżkę dopasowaną do własnego profilu dochodowego, a nie aplikować do wszystkiego z nadzieją że gdzieś się uda.
Pracowałem w bankach oraz w parabankach. Zajmowałem się zdobywaniem nowych klientów, utrzymywaniem obecnych. Potem też zajmowałem się windykacją. Znam ich sposoby działania i wykorzystuje tą wiedzę dla Was w Faraon24.
Z Faraon24 jestem od samego początku. Zdobyte doświadczenie wykorzystuje głównie na polu pożyczek gotówkowych. Pracując w firmach pożyczkowych specjalizowałem się w szybkich chwilówkach. Najpierw były to pożyczki w punktach stacjonarnych, potem z dostawą do domu oraz finalnie udzielane przez Internet.
Nie zawsze graliśmy czysto. Wielu nadal tak gra. To co wiem to Wam opowiadam.