Kredyt online zaciągnięty o północy – kiedy dokładnie powstaje zobowiązanie i dlaczego ta chwila ma znaczenie prawne

Przy kredycie hipotecznym chwila zawarcia umowy jest oczywista: notariusz, podpisy, data aktu. Przy kredycie online ta chwila jest równie precyzyjna prawnie, ale niemal zawsze niewidoczna dla osoby, która właśnie kliknęła „akceptuję warunki”. Tymczasem od tego momentu liczą się terminy: 14 dni na odstąpienie, ewentualna karencja odsetkowa, data wymagalności pierwszej raty, a w razie sporu – ustalenie czy umowa w ogóle doszła do skutku.

Kodeks cywilny reguluje zawarcie umowy na odległość przez art. 61 §2 – oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej jest złożone z chwilą, gdy wprowadzono je do środka komunikacji elektronicznej w taki sposób, żeby osoba, do której jest skierowane, mogła zapoznać się z jego treścią. Przekładając to na realia pożyczki online: umowa jest zawarta gdy pożyczkodawca może zapoznać się z Twoją akceptacją – nie gdy pieniądze wpływają na konto, nie gdy system wyświetla komunikat „gratulacje”, lecz w momencie skutecznego przesłania potwierdzenia przez serwer. W praktyce to dziesiątki milisekund po kliknięciu, ale konsekwencje trwają miesiącami.

Trzy scenariusze gdzie moment zawarcia umowy zmienia wynik sprawy

Scenariusz pierwszy: odstąpienie od umowy. 14-dniowy termin na odstąpienie bez podania przyczyny biegnie od dnia zawarcia umowy o kredyt konsumencki, nie od dnia otrzymania środków. Jeśli akceptujesz warunki w piątek o 23:58 a przelew trafia na konto w poniedziałek rano, termin 14 dni już biegnie od piątku. Przy pożyczkach z natychmiastową wypłatą przez BLIK różnica jest minimalna. Przy wypłatach opóźnionych o sesję ELIXIR różnica może wynosić 2-3 dni – i dla klienta który czeka na przelew i liczy termin od jego wpłynięcia, termin może okazać się de facto krótszy o te dni.

Scenariusz drugi: umowa zawarta – środków brak. Techniczna awaria systemu, błąd w numerze rachunku podanym przez klienta, blokada przelewu przez bank odbiorcy. Umowa jest zawarta, zobowiązanie istnieje, ale środki nie dotarły. Większość regulaminów firm pożyczkowych zawiera klauzulę że wypłata jest warunkiem wejścia umowy w życie – ale to warunek zawieszający, a nie moment zawarcia. Klient który nie otrzymał środków ma roszczenie o ich wypłatę, nie o stwierdzenie że umowy nie ma. To dwie różne sytuacje procesowe z różnymi ścieżkami dochodzenia roszczeń.

Scenariusz trzeci: oferta wygasła między złożeniem wniosku a akceptacją. Algorytm scoringowy generuje ofertę z określonymi parametrami. Część serwisów daje 15-30 minut na akceptację, część wydłuża do kilku godzin. Jeśli w międzyczasie zmieniły się warunki – nowe RRSO, wyższa prowizja – a klient zaakceptował ofertę z poprzedniej sesji, mamy pytanie o to jakie warunki obowiązują. Formularz informacyjny doręczony przed zawarciem umowy musi odpowiadać warunkom umowy – rozbieżność między formularzem a umową jest jedną z wad formalnych prowadzących do sankcji kredytu darmowego z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.

Algorytm zawsze wie kiedy dokładnie zawarto umowę – znacznik czasu jest zapisywany w systemie do celów compliance i ewentualnych sporów. Klient zwykle nie zapisuje nic. Najprostsze zabezpieczenie: zrzut ekranu z godziną akceptacji warunków i zrzut ekranu formularza informacyjnego – dwa pliki, które w 90% potencjalnych sporów wystarczą do ustalenia stanu faktycznego bez potrzeby sięgania po logi serwera pożyczkodawcy.