Zdolność kredytowa nie jest jedną liczbą. Jest wynikiem działania konkretnego modelu scoringowego na konkretnym zbiorze danych – i dlatego ten sam człowiek może dostać kredyt w jednym banku i odmowę w drugim, mimo identycznego dochodu i identycznej historii spłat. To nie jest błąd systemu. To efekt tego, że różne instytucje korzystają z różnych silników oceny ryzyka, które ważą te same dane inaczej.
Trzy najszerzej stosowane modele poza Polską to FICO Score (Fair Isaac Corporation, USA), VantageScore (spółka joint venture Experian, Equifax i TransUnion, USA, od 2006) oraz CRIF GLocal Score (CRIF S.p.A., Bolonia, Włochy, od 1988). CRIF działa bezpośrednio w Polsce – biura w Warszawie i Krakowie, obsługa przez crif.pl – i dostarcza systemy scoringowe do polskich instytucji finansowych. FICO i VantageScore są standardem rynku USA, ale ich metodologia i wyniki badań nad wpływem poszczególnych czynników na ocenę kredytową są publicznie dostępne i mają zastosowanie informacyjne niezależnie od rynku.
Case study: ta sama osoba, trzy odmienne wyniki – dlaczego to możliwe
Przyjmijmy hipotetycznego Marka: 34 lata, umowa o pracę od 4 lat, dochód netto 5800 zł miesięcznie, jeden aktywny kredyt ratalny (pralka, 12 rat, spłaconych 8 w terminie), dwie historyczne chwilówki spłacone w terminie 14 i 22 miesiące temu, limit na karcie kredytowej 3000 zł, z którego Marek regularnie korzysta do ok. 2400 zł i spłaca minimum co miesiąc. Brak wpisów w rejestrach zaległości.
W modelu FICO Score 8 – najszerzej stosowanej wersji na rynku USA – największy wpływ na wynik ma historia płatności (35% wagi) i wykorzystanie dostępnego kredytu, tzw. credit utilization (30% wagi). Marek korzysta z 80% limitu karty. To jest poziom, przy którym FICO 8 znacząco obniża punktację – modelowo powinien utrzymywać utilizację poniżej 30%. Jego wynik będzie niższy niż wynikałoby to z historii płatności i stażu kredytowego wyłącznie z powodu tej jednej zmiennej.
W modelu VantageScore 4.0 struktura wag jest inna: „extremely influential” jest historia płatności, „highly influential” są wiek i typ kont, „moderately influential” – procent wykorzystanego limitu. VantageScore 4.0 uwzględnia ponadto dane z rachunków najmu, jeśli są raportowane, oraz „trended data” – nie tylko aktualny stan konta, lecz kierunek zmian w czasie. Jeśli Marek przez ostatnie 6 miesięcy systematycznie obniżał saldo karty, VantageScore 4.0 to uwzględni jako sygnał pozytywny, podczas gdy FICO 8 patrzy na aktualny snapshot.
CRIF GLocal Score, stosowany m.in. przez polskie instytucje finansowe współpracujące z CRIF Polska, to model kalibrowany na danych lokalnych – co oznacza, że chwilówki w historii kredytowej są oceniane przez pryzmat polskiego rynku pożyczkowego, nie zachodnioeuropejskiego. W krajach, gdzie pożyczki pozabankowe są powszechne i regulowane, ich obecność w historii kredytowej niekoniecznie obniża scoring tak bardzo jak w modelach zachodnich, gdzie chwilówka może być interpretowana jako sygnał trudności finansowych.
Efekt: Marek może dostać pozytywną decyzję przy wniosku ratalnym w instytucji korzystającej z lokalnego modelu CRIF, i odmowę w banku stosującym własny model oparty na metodologii FICO z restrykcyjnym progiem utilizacji karty. Obie decyzje są technicznie poprawne.
Co z tego wynika przy składaniu wniosku o szybki kredyt lub pożyczkę
Po pierwsze: credit utilization karty kredytowej to jeden z najszybciej poprawialnych czynników scoringowych. Scoring FICO uwzględnia obecne saldo – nie historię wysokiego salda. Spłacenie karty do poziomu poniżej 30% limitu przed złożeniem wniosku o kredyt zmienia wynik szybciej niż jakiekolwiek inne działanie.
Po drugie: każde zapytanie kredytowe (hard inquiry) obniża wynik przez pewien czas. FICO Score stał się tak popularny, że terminy „scoring” i „FICO Score” używane są zamiennie – ale różne instytucje stosują różne wersje modelu i różne wagi. Seryjne składanie wniosków w kilku miejscach jednocześnie to pogłębianie problemu, nie jego rozwiązanie.
Po trzecie: chwilówki i pożyczki pozabankowe w historii są przez różne modele interpretowane inaczej. W segmencie szybkich kredytów i pożyczek pozabankowych w Polsce dostępność jest wyższa niż w bankach z powodu mniej restrykcyjnych progów scoringowych.
Po czwarte: zdolność kredytowa zmienia się w czasie i jest mierzalna. Polskim odpowiednikiem zachodniej „bezpłatnej kontroli scoringu” jest raport z rejestrów informacji kredytowej i gospodarczej – dostępny raz w roku bezpłatnie. CRIF, jako podmiot działający w Polsce, udostępnia taki raport konsumentom przez crif.pl/uslugi-dla-konsumenta/. To punkt wyjścia do zrozumienia własnego profilu ryzyka zanim złoży się wniosek.
Dziennikarz ekonomiczny i śledczy, programista systemów wspomagających finanse. Analityk Faraon24.pl
Od 2005 roku specjalizuję się w finansach zdobywając doświadczenie w pracy w bankach. Od 2014 roku, czyli od samego początku, uczestniczę w projekcie Faraon24.
Jako programista z wykształcenia, z powodzeniem wdrożyłem wiele systemów w bankach, administracji państwowej oraz w sektorze prywatnym, w tym w korporacjach.
Przed rozpoczęciem kariery w finansach zajmowałem się wywiadem gospodarczym, zabezpieczeniami informacji cyfrowych i mienia oraz biometrią. Te różnorodne doświadczenia łączę, pracując jako informatyk śledczy co pozwala mi na kompleksowe podejście do zagadnień związanych z finansami, bezpieczeństwem i technologią.
Doświadczenie z kredytami i pożyczkami zdobywałem nie tylko w bankach i firmach pożyczkowych, mam również osobiste doświadczenie z kredytami gotówkowymi, kredytem mieszkaniowym oraz pożyczkami gotówkowymi w tym z paroma chwilówkami.
mail: straus@faraon24.pl lub michaelstraus@faraon24.pl