Decyzja automatycznego systemu scoringowego odrzucająca wniosek o pożyczkę lub kredyt nie jest ostateczna – i nie musi być. Art. 22 RODO przyznaje każdej osobie prawo do tego, by nie podlegać decyzji opartej wyłącznie na zautomatyzowanym przetwarzaniu danych, jeśli ta decyzja wywołuje wobec niej skutki prawne lub istotnie na nią wpływa. Odmowa przyznania finansowania spełnia ten warunek bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych – Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 2023 roku potwierdził, że automatyczna odmowa kredytu na podstawie scoringu mieści się w zakresie art. 22 RODO.
Instytucja finansowa może stosować zautomatyzowane podejmowanie decyzji tylko na trzech podstawach: niezbędność do zawarcia umowy, wyraźna zgoda klienta lub wyraźny przepis prawa. W praktyce pożyczkodawcy powołują się na pierwszą z nich – co jest dopuszczalne, ale zobowiązuje ich jednocześnie do zapewnienia klientowi co najmniej trzech gwarancji: prawa do uzyskania interwencji ludzkiej, prawa do przedstawienia własnego stanowiska i prawa do zakwestionowania decyzji. Faraon24 przy ocenie formalnoprawnej pożyczek w zestawieniu weryfikuje m.in. czy i jak firmy ujawniają stosowanie scoringu behawioralnego w polityce prywatności – bo obowiązek informacyjny o profilowaniu jest elementem zgodności z RODO, nie opcją.
Jak złożyć skuteczny wniosek o interwencję człowieka po odmowie algorytmu
Wniosek o interwencję ludzką składa się pisemnie do administratora danych – czyli bezpośrednio do pożyczkodawcy. Nie ma ustawowego wzoru, wystarczy oświadczenie zawierające: numer wniosku lub datę złożenia, powołanie się na art. 22 ust. 3 RODO i żądanie weryfikacji decyzji przez człowieka z możliwością przedstawienia własnego stanowiska. Administrator ma obowiązek odpowiedzieć – brak reakcji lub odpowiedź odmowna bez uzasadnienia stanowi naruszenie RODO i może być przedmiotem skargi do Prezesa UODO.
Jedno zastrzeżenie praktyczne, które rzadko pada w materiałach o prawach konsumenckich: interwencja ludzka musi być realna, a nie pozorna. Samo „zatwierdzenie” decyzji algorytmu przez pracownika bez merytorycznej analizy wniosku nie spełnia wymogu RODO – co potwierdziły wytyczne Europejskiej Rady Ochrony Danych (EROD). Jeśli instytucja de facto ponawia tę samą odmowę bez żadnej analizy stanowiska klienta, skarga do UODO jest uzasadniona. Urząd Ochrony Danych Osobowych ma kompetencje nakazowe i może nałożyć administracyjną karę pieniężną – przy naruszeniach art. 22 RODO do 20 milionów euro lub 4% globalnego rocznego obrotu.
Prawo to dotyczy zarówno banków jak i firm pozabankowych – każdej instytucji przetwarzającej dane osobowe w celu podjęcia decyzji kredytowej. Większość klientów nie korzysta z tego uprawnienia nie dlatego że go nie mają, ale dlatego że nie wiedzą o jego istnieniu.
Dziennikarz ekonomiczny i śledczy, programista systemów wspomagających finanse. Analityk Faraon24.pl
Od 2005 roku specjalizuję się w finansach zdobywając doświadczenie w pracy w bankach. Od 2014 roku, czyli od samego początku, uczestniczę w projekcie Faraon24.
Jako programista z wykształcenia, z powodzeniem wdrożyłem wiele systemów w bankach, administracji państwowej oraz w sektorze prywatnym, w tym w korporacjach.
Przed rozpoczęciem kariery w finansach zajmowałem się wywiadem gospodarczym, zabezpieczeniami informacji cyfrowych i mienia oraz biometrią. Te różnorodne doświadczenia łączę, pracując jako informatyk śledczy co pozwala mi na kompleksowe podejście do zagadnień związanych z finansami, bezpieczeństwem i technologią.
Doświadczenie z kredytami i pożyczkami zdobywałem nie tylko w bankach i firmach pożyczkowych, mam również osobiste doświadczenie z kredytami gotówkowymi, kredytem mieszkaniowym oraz pożyczkami gotówkowymi w tym z paroma chwilówkami.
mail: straus@faraon24.pl lub michaelstraus@faraon24.pl